رله فن چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

رله فن یک قطعه الکتریکی کنترلی در خودرو است که وظیفه دارد برق موردنیاز فن رادیاتور را در زمان مناسب وصل
یا قطع کند. به زبان ساده، رله را می‌توان یک کلید برقی هوشمند دانست. وقتی دمای موتور بالا می‌رود، ECU
یا همان کامپیوتر مرکزی خودرو بر اساس اطلاعاتی که از سنسور دمای آب دریافت می‌کند، فرمان روشن شدن فن را
صادر می‌کند. این فرمان به رله فن می‌رسد و رله با وصل کردن مدار قدرت، برق را به موتور فن می‌رساند تا فن
شروع به کار کند.

دلیل استفاده از رله این است که موتور فن برای کار کردن به جریان نسبتاً بالایی نیاز دارد. اگر این جریان
مستقیماً از طریق ECU یا کلیدهای کنترلی عبور کند، احتمال آسیب به مدارهای حساس بالا می‌رود. به همین علت،
رله به‌عنوان یک واسطه ایمن عمل می‌کند؛ یعنی فرمان کم‌جریان را از ECU می‌گیرد و جریان پرقدرت را برای
فن برقرار می‌کند.

در نتیجه، رله فن هم باعث محافظت از سیستم برق خودرو می‌شود و هم عملکرد فن را در زمان مناسب تضمین می‌کند.
اگر این قطعه معیوب شود، تمام فرآیند خنک‌کاری موتور دچار اختلال می‌شود.

اهمیت رله فن در خودروی ال ۹۰

ال ۹۰ یا تندر ۹۰ یکی از خودروهای محبوب بازار است که به دوام فنی و استهلاک نسبتاً مناسب معروف است. اما
این خودرو نیز مانند هر خودروی دیگری برای حفظ سلامت موتور به یک سیستم خنک‌کاری سالم و دقیق نیاز دارد.
رله فن در این خودرو وظیفه بسیار مهمی بر عهده دارد، زیرا اگر فن در زمان لازم روشن نشود، دمای موتور
افزایش پیدا می‌کند و همین موضوع می‌تواند در مدت کوتاهی مشکلات جدی به وجود بیاورد.

در رانندگی شهری، مخصوصاً هنگام توقف‌های طولانی، ترافیک سنگین، استفاده هم‌زمان از کولر، حرکت در سربالایی
یا هوای گرم تابستان، فشار زیادی به سیستم خنک‌کاری وارد می‌شود. در چنین شرایطی اگر رله فن عملکرد صحیحی
نداشته باشد، خودرو به‌سرعت مستعد داغ کردن می‌شود. به همین دلیل، توجه به سلامت رله فن در ال ۹۰ فقط یک
مسئله جزئی نیست، بلکه بخشی از نگهداری اصولی خودرو است.

رله فن ال ۹۰ چگونه کار می‌کند؟

برای درک بهتر عملکرد رله فن در ال ۹۰، باید ابتدا با فرآیند کلی خنک‌کاری موتور آشنا شویم. زمانی که موتور
روشن است، مایع خنک‌کننده در اطراف بلوک موتور و رادیاتور گردش می‌کند تا حرارت تولیدشده را جذب و دفع کند.
وقتی دمای این مایع از حد مشخصی بالاتر می‌رود، ECU بر اساس داده‌های سنسور دما تصمیم می‌گیرد فن رادیاتور
را روشن کند.

در این لحظه، ECU سیگنال لازم را برای رله فن ارسال می‌کند. رله نیز با فعال شدن بوبین داخلی خود، کنتاکت
مدار قدرت را وصل می‌کند و برق به موتور فن می‌رسد. در نتیجه فن شروع به چرخش می‌کند و هوا را از میان
پره‌های رادیاتور عبور می‌دهد. این فرآیند باعث کاهش دمای مایع خنک‌کننده و بازگشت موتور به محدوده دمایی
استاندارد می‌شود.

در بسیاری از خودروها از جمله ال ۹۰، سیستم فن ممکن است دارای دور کند و دور تند باشد.
به همین علت معمولاً بیش از یک رله در مدار نقش دارد. این مسئله هنگام عیب‌یابی و تعویض قطعه اهمیت زیادی
پیدا می‌کند، زیرا باید دقیقاً مشخص باشد کدام رله مربوط به کدام بخش از عملکرد فن است.

رله فن ال ۹۰ کجاست؟

یکی از سوالات پرتکرار مالکان این خودرو این است که رله فن ال ۹۰ کجاست؟ با توجه به نقش
این قطعه در فعال کردن فن و ارتباط آن با سیستم خنک‌کاری، طبیعی است که محل قرارگیری آن در بخشی نزدیک به
موتور و رادیاتور باشد. این موقعیت باعث می‌شود رله بتواند با عملکرد بهینه خود، فن رادیاتور را فعال کرده
و گرمای اضافی موتور را دفع کند.

از طرفی، قرارگیری رله در نزدیکی این بخش کمک می‌کند اطلاعات مهم را از سنسور دما و کامپیوتر مرکزی خودرو
یا همان ECU دریافت کند و در صورت خرابی نیز تعویض آن آسان‌تر باشد. در خودروی ال ۹۰،
رله فن داخل جعبه فیوز محفظه موتور قرار دارد. این جعبه فیوز در
سمت چپ محفظه موتور، زیر کاپوت قرار گرفته است.

طبق توضیحاتی که درباره این خودرو مطرح می‌شود، رله‌های مرتبط با فن در همین جعبه قرار دارند و
رله فن دور کند به رنگ صورتی شناخته می‌شود. به همین دلیل، هنگام عیب‌یابی یا تعویض،
شناسایی صحیح رله اهمیت زیادی دارد. قبل از خارج کردن رله، بهتر است حتماً شماره فنی، رنگ، موقعیت دقیق و
نقشه جعبه فیوز بررسی شود تا قطعه اشتباهی جابجا نشود.

علائم خرابی رله فن ال ۹۰

خرابی رله فن معمولاً با چند نشانه مشخص همراه است که اگر زود تشخیص داده شوند، می‌توان از بروز مشکلات
جدی‌تر جلوگیری کرد. یکی از مهم‌ترین علائم، روشن نشدن فن در زمان بالا رفتن دمای موتور
است. در این حالت، آمپر آب بالا می‌رود اما فن وارد مدار نمی‌شود.

علامت دوم، یکسره کار کردن فن است. اگر کنتاکت‌های داخلی رله به هم بچسبند یا رله در حالت
وصل گیر کند، ممکن است فن حتی زمانی که نیازی به کار کردن ندارد، همچنان روشن بماند.

از دیگر علائم می‌توان به کارکرد نامنظم فن اشاره کرد؛ مثلاً فن گاهی روشن می‌شود و گاهی
نمی‌شود، یا با تأخیر وارد مدار می‌شود. این وضعیت می‌تواند ناشی از نیم‌سوز شدن رله، ضعف اتصالات داخلی،
شل شدن پایه‌ها یا سولفاته شدن سوکت باشد.

• بالا رفتن غیرعادی آمپر آب در ترافیک
• روشن نشدن فن با وجود گرم شدن موتور
• یکسره کار کردن فن
• دیر روشن شدن فن
• عملکرد نامنظم دور کند یا دور تند فن
• ایجاد بوی سوختگی از ناحیه جعبه فیوز یا رله
• کاهش راندمان سیستم خنک‌کاری هنگام استفاده از کولر

البته باید توجه داشت که این نشانه‌ها فقط مخصوص رله فن نیستند و ممکن است به خرابی سنسور دما، فیوز، موتور
فن، سیم‌کشی یا حتی ECU نیز مربوط باشند. با این حال، رله فن یکی از قطعاتی است که باید در اولین مرحله
بررسی شود.

دلایل خرابی رله فن در ال ۹۰

رله فن به دلایل مختلفی ممکن است خراب شود. یکی از مهم‌ترین دلایل، فرسودگی طبیعی قطعه
است. چون رله با هر بار روشن و خاموش شدن فن، درگیر عمل قطع و وصل جریان می‌شود، به مرور زمان کنتاکت‌های
داخلی آن دچار ساییدگی، جرقه‌زدگی یا چسبندگی می‌شوند.

عامل دیگر، حرارت بالا است. چون رله در محفظه موتور قرار دارد، گرمای زیاد محیط می‌تواند
در طولانی‌مدت به ساختار داخلی آن آسیب بزند. اگر رله از کیفیت پایینی برخوردار باشد، این اثر بیشتر و
سریع‌تر خواهد بود.

نوسان برق، باتری ضعیف یا ایراد در دینام نیز از دیگر عوامل مهم خرابی رله هستند. اگر
ولتاژ ورودی غیرطبیعی باشد، رله تحت فشار قرار می‌گیرد و عمر آن کاهش می‌یابد. همچنین
سولفاته شدن پایه‌ها، آب‌خوردگی، ورود رطوبت، شل بودن سوکت یا خرابی سیم‌کشی می‌توانند
باعث اختلال در عملکرد این قطعه شوند.

• استفاده از رله بی‌کیفیت یا غیراستاندارد
• بالا بودن مصرف جریان توسط موتور فن
• آسیب دیدن سوکت یا پایه‌ها
• شل بودن جای رله در جعبه فیوز
• گرمای بیش از حد محفظه موتور
• فرسودگی داخلی ناشی از کارکرد طولانی

تفاوت خرابی رله فن با خرابی موتور فن یا سنسور دما

یکی از نکات مهم در عیب‌یابی این است که خرابی رله فن با خرابی موتور فن یا سنسور دما اشتباه گرفته نشود.
اگر ECU فرمان روشن شدن فن را می‌دهد اما برق لازم به موتور فن نمی‌رسد، رله یکی از متهمان اصلی است. اما
اگر فن با برق مستقیم هم کار نکند، احتمال خرابی موتور فن بیشتر می‌شود.

از طرف دیگر، اگر سنسور دما اطلاعات اشتباه به ECU بدهد، ممکن است ECU اصلاً فرمان روشن شدن فن را صادر
نکند. در این شرایط، ظاهر ماجرا شبیه خرابی رله است، اما ریشه مشکل در سنسور یا مدار کنترلی قرار دارد.
بنابراین، پیش از تعویض قطعه باید تا حد امکان عیب‌یابی دقیق انجام شود.

آیا رانندگی با رله فن خراب خطرناک است؟

بله، رانندگی با رله فن خراب می‌تواند خطرناک باشد، مخصوصاً اگر خرابی باعث شود فن در زمان لازم روشن نشود.
در این حالت، دمای موتور بالا می‌رود و احتمال جوش آوردن خودرو افزایش پیدا می‌کند. در صورت ادامه رانندگی
با این وضعیت، آسیب‌هایی مانند خرابی واشر سرسیلندر، تاب برداشتن سرسیلندر، کاهش کیفیت روغن موتور و حتی
آسیب به رادیاتور و شلنگ‌ها ممکن است رخ دهد.

حتی اگر خرابی رله باعث یکسره کار کردن فن شود، باز هم این وضعیت طبیعی نیست و می‌تواند فشار زیادی به باتری،
دینام و خود موتور فن وارد کند. بنابراین، مشاهده هر علامت غیرعادی در عملکرد فن باید جدی گرفته شود.

نحوه تست رله فن ال ۹۰

برای تست رله فن ال ۹۰ چند روش وجود دارد. ساده‌ترین روش این است که اگر رله مشابه و سالمی در دسترس دارید،
آن را به‌صورت موقت با رله فعلی جابجا کنید؛ البته فقط در صورتی که مشخصات آن کاملاً مشابه باشد. اگر مشکل
برطرف شد، احتمال زیاد رله قبلی خراب بوده است.

روش دقیق‌تر، استفاده از مولتی‌متر برای بررسی بوبین، پایه‌ها و وضعیت کنتاکت‌های رله است.
همچنین می‌توان بررسی کرد که آیا هنگام داغ شدن موتور، فرمان برق از ECU به رله می‌رسد یا خیر. اگر فرمان
ورودی وجود داشته باشد اما خروجی مناسب از رله دریافت نشود، رله معیوب است.

اگر تجربه کار با برق خودرو را ندارید، بهتر است این مرحله را به تعمیرکار یا برق‌کار خودرو بسپارید، چون
اشتباه در تست یا اتصال نادرست ممکن است باعث آسیب به فیوز، سیم‌کشی یا قطعات دیگر شود.

چه زمانی باید رله فن ال ۹۰ را تعویض کرد؟

رله فن زمان تعویض دوره‌ای مشخصی ندارد، اما هر زمان که علائم خرابی ظاهر شود یا در تست مشخص شود که عملکرد
آن صحیح نیست، باید تعویض شود. همچنین اگر رله آثار سوختگی، ذوب‌شدگی، تغییر رنگ، زنگ‌زدگی شدید یا خرابی
پایه‌ها را داشته باشد، بهتر است آن را با یک قطعه سالم و استاندارد جایگزین کنید.

گاهی رله به‌طور کامل خراب نشده، اما عملکرد آن ضعیف شده است؛ مثلاً با تأخیر عمل می‌کند یا در گرمای زیاد
درست کار نمی‌کند. این نوع خرابی نیز می‌تواند خطرناک باشد و بهتر است جدی گرفته شود.

نکات مهم قبل از تعویض رله فن ال ۹۰

قبل از اقدام به تعویض رله فن، چند نکته مهم را در نظر بگیرید. اول اینکه خودرو باید خاموش باشد و تا حد
امکان موتور کمی خنک شده باشد. دوم اینکه برای جلوگیری از بروز حوادث الکتریکی، بهتر است
کابل‌های باتری از هم جدا شوند یا حداقل قطب منفی باتری جدا شود.

همچنین باید مطمئن شوید که رله صحیح را پیدا کرده‌اید. چون در جعبه فیوز چند رله مختلف وجود دارد و اشتباه
در خارج کردن یا جابجا کردن قطعه می‌تواند مشکلات دیگری به وجود بیاورد. استفاده از رله باکیفیت و متناسب
با مشخصات ال ۹۰ نیز بسیار مهم است.

نحوه تعویض رله فن ال ۹۰

نحوه تعویض رله فن ال ۹۰ به‌صورت کلی کار پیچیده‌ای نیست، اما باید با دقت و رعایت اصول
ایمنی انجام شود. بر اساس توضیحاتی که درباره این فرآیند وجود دارد، ابتدا باید
موتور خودرو خاموش شود. سپس برای جلوگیری از بروز حوادث الکتریکی،
تمامی کابل‌های باتری از هم جدا می‌شوند.

بعد از آن، در قسمت زیر کاپوت سمت چپ، داخل جعبه فیوز باید
موقعیت رله فن ال ۹۰ را پیدا کنید. پس از شناسایی دقیق، رله معیوب با ابزار مناسب از جای
خود خارج می‌شود. البته اگر خودتان قصد تعویض رله فن ال ۹۰ را دارید، باید توجه داشته باشید که این رله
معمولاً به‌راحتی جابجا می‌شود و نیازی به فشار زیاد ندارد. وارد کردن فشار بیش از حد ممکن
است به سوکت یا پایه‌های رله آسیب بزند.

پس از خارج کردن رله خراب، رله جدید در همان موقعیت و جهت صحیح نصب می‌شود. بعد از نصب، کابل‌های باتری
دوباره وصل شده و موتور خودرو روشن می‌شود تا از عملکرد درست رله مطمئن شوند. اگر فن در
زمان مناسب روشن شود و رفتار آن طبیعی باشد، یعنی تعویض با موفقیت انجام شده است.

با این حال، اگر شما فرد حرفه‌ای نیستید و با نحوه تعویض رله فن ال ۹۰ آشنایی کافی
ندارید، بهتر است این کار را در تعمیرگاه و زیر نظر کارشناس انجام دهید. توصیه بسیاری از متخصصان و
تعمیرگاه‌های ال ۹۰ این است که به هیچ عنوان قطعات خودرو را به‌صورت خودسرانه باز و تعمیر نکنید؛ زیرا
ممکن است مشکل اصلی در قطعه دیگری باشد یا هنگام تعویض به سیستم برق خودرو آسیب برسد.

آموزش مرحله‌به‌مرحله تعویض رله فن ال ۹۰

مرحله اول: خاموش کردن خودرو

خودرو را در محل امن پارک کنید، ترمز دستی را بکشید و موتور را خاموش کنید. اگر خودرو به‌تازگی کار کرده
است، چند دقیقه صبر کنید تا دمای محفظه موتور پایین‌تر بیاید.

مرحله دوم: جدا کردن باتری

برای پیشگیری از خطرات الکتریکی، کابل‌های باتری را جدا کنید. حداقل جدا کردن قطب منفی باتری توصیه می‌شود.
این کار از ایجاد اتصالی ناخواسته هنگام کار روی رله و جعبه فیوز جلوگیری می‌کند.

مرحله سوم: پیدا کردن جعبه فیوز

جعبه فیوز ال ۹۰ در سمت چپ محفظه موتور قرار دارد. درپوش آن را باز کنید و با توجه به
نقشه یا موقعیت رله‌ها، رله فن را پیدا کنید. در برخی موارد، رله مربوط به دور کند فن به رنگ صورتی است که
شناسایی آن را آسان‌تر می‌کند.

مرحله چهارم: خارج کردن رله معیوب

رله را به‌آرامی از جای خود بیرون بکشید. اگر کمی سفت بود، می‌توانید با احتیاط از ابزار مناسب استفاده کنید،
اما فشار زیاد وارد نکنید. اگر خودتان این کار را انجام می‌دهید، دقت داشته باشید که سوکت و پایه‌ها آسیب
نبینند.

مرحله پنجم: بررسی سوکت و محل اتصال

پیش از نصب رله جدید، محل اتصال را بررسی کنید. اگر پایه‌ها سولفاته شده‌اند یا آثار سوختگی و داغ شدن دیده
می‌شود، بهتر است ابتدا این ایرادها برطرف شوند. نصب رله جدید روی سوکت معیوب، مشکل را به‌طور کامل حل
نخواهد کرد.

مرحله ششم: نصب رله جدید

رله جدید را دقیقاً مطابق جهت صحیح در جای خود قرار دهید و آرام فشار دهید تا کاملاً جا بیفتد. اگر رله
مناسب باشد، معمولاً بدون نیاز به زور زیاد نصب می‌شود.

مرحله هفتم: وصل کردن باتری و تست نهایی

پس از نصب، باتری را دوباره وصل کنید و خودرو را روشن کنید. اجازه دهید دمای موتور بالا برود یا در صورت
نیاز کولر را روشن کنید تا عملکرد فن بررسی شود. اگر فن به‌موقع روشن شد و خاموش شدن آن نیز طبیعی بود،
تعویض با موفقیت انجام شده است.

بعد از تعویض رله فن ال ۹۰

به چه نکاتی توجه کنیم؟

بعد از تعویض رله فن ال ۹۰، چند روز اول بهتر است رفتار خودرو را با دقت زیر نظر بگیرید. به عملکرد فن در
ترافیک، زمان روشن شدن دور کند و دور تند، دمای موتور و کارکرد کولر توجه کنید. اگر همچنان آمپر آب بالا
می‌رود یا فن رفتار نامنظم دارد، احتمال دارد ایراد اصلی در جای دیگری از سیستم باشد.

اگر رله جدید هم در مدت کوتاهی داغ شود یا از کار بیفتد، باید موتور فن، سیم‌کشی، سوکت و وضعیت باتری و
دینام نیز بررسی شوند. در چنین شرایطی صرفاً تعویض مجدد رله راه‌حل اصولی نیست.

برای خرید رله فن ال ۹۰ به چه نکاتی توجه کنیم؟

هنگام خرید رله فن ال ۹۰ باید به کیفیت، سازگاری و استاندارد بودن قطعه توجه ویژه‌ای داشته باشید. استفاده
از قطعات ارزان و بی‌کیفیت ممکن است در کوتاه‌مدت دوباره همان مشکل را تکرار کند. برای انتخاب بهتر، به این
نکات توجه کنید:

• مطابقت کامل با مدل و تیپ ال ۹۰
• بررسی شماره فنی و مشخصات الکتریکی
• کیفیت مناسب بدنه و پایه‌ها
• خرید از فروشگاه معتبر
• بررسی سلامت ظاهری و بسته‌بندی قطعه
• ترجیح برندهای شناخته‌شده و قطعات استاندارد

اگر امکان دارد، رله قدیمی را همراه خود ببرید تا فروشنده بتواند دقیقاً مدل مشابه و سازگار را به شما
بدهد.

آیا تعویض رله فن ال ۹۰ در خانه امکان‌پذیر است؟

در بسیاری از مواقع، بله. اگر دسترسی به جعبه فیوز آسان باشد و شما با اصول ابتدایی برق خودرو آشنا باشید،
تعویض رله فن کار خیلی پیچیده‌ای نیست. اما نکته مهم این است که اول باید مطمئن شوید مشکل واقعاً از رله
است. خیلی از افراد بدون عیب‌یابی، قطعه را عوض می‌کنند و بعد متوجه می‌شوند ایراد اصلی از موتور فن یا
سنسور دما بوده است.

بنابراین اگر تجربه کافی ندارید، بهترین کار این است که عیب‌یابی و تعویض را به تعمیرکار متخصص بسپارید.
این کار به‌ویژه در خودروهای امروزی که سیستم برق و ECU حساس‌تری دارند، منطقی‌تر و ایمن‌تر است.

سوالات متداول درباره رله فن ال ۹۰

رله فن ال ۹۰ کجاست؟

رله فن ال ۹۰ داخل جعبه فیوز محفظه موتور قرار دارد. این جعبه در سمت چپ زیر کاپوت قرار گرفته است و در برخی
موارد، رله دور کند فن به رنگ صورتی شناخته می‌شود.

آیا خرابی رله فن باعث جوش آوردن ال ۹۰ می‌شود؟

بله. اگر رله خراب باشد و فن در زمان مناسب روشن نشود، دمای موتور بالا می‌رود و احتمال جوش آوردن خودرو
وجود دارد.

آیا یکسره کار کردن فن همیشه به معنی خرابی رله است؟

نه لزوماً. این مشکل می‌تواند ناشی از خرابی رله، سنسور دما، سیم‌کشی یا ECU باشد. اما رله یکی از دلایل
رایج این وضعیت است.

آیا تعویض رله فن نیاز به ابزار خاصی دارد؟

معمولاً ابزار پیچیده‌ای لازم نیست، اما برای خارج کردن رله بهتر است از ابزار مناسب و با احتیاط استفاده
شود تا به سوکت آسیب نرسد.

اگر با نحوه تعویض رله فن ال ۹۰ آشنا نباشیم چه کار کنیم؟

اگر تجربه کافی ندارید، بهتر است این کار را در تعمیرگاه و زیر نظر کارشناس انجام دهید تا هم تشخیص درست
انجام شود و هم به سیستم برق خودرو آسیبی وارد نشود.

جمع‌بندی

رله فن یکی از قطعات کوچک اما بسیار مهم در سیستم خنک‌کاری خودرو است. در خودروی ال ۹۰، این قطعه وظیفه
دارد برق فن رادیاتور را در زمان مناسب وصل کند تا دمای موتور در محدوده استاندارد باقی بماند. اگر رله فن
خراب شود، ممکن است فن روشن نشود، یکسره کار کند یا عملکردی نامنظم داشته باشد؛ موضوعی که می‌تواند به داغ
شدن موتور و آسیب‌های جدی منجر شود.

در این مقاله به‌طور کامل بررسی کردیم که رله فن چیست، چه وظیفه‌ای دارد، رله فن ال ۹۰ کجاست، چه علائمی
در زمان خرابی دارد و نحوه تعویض رله فن ال ۹۰ چگونه است. همچنین توضیح دادیم که این
رله در جعبه فیوز سمت چپ محفظه موتور قرار دارد و تعویض آن باید با رعایت کامل نکات ایمنی و ترجیحاً با
استفاده از قطعه استاندارد انجام شود.

اگر علائمی مثل بالا رفتن آمپر آب، روشن نشدن فن یا یکسره کار کردن آن را مشاهده می‌کنید، بهتر است هرچه
زودتر سیستم فن و رله مربوطه بررسی شود. رسیدگی سریع به این قطعه ساده می‌تواند از هزینه‌های سنگین‌تر در
آینده جلوگیری کند و عملکرد مطمئن‌تری برای ال ۹۰ شما به همراه داشته باشد.